W trosce o zdrowie

źródło: RossNet.pl,
Jolanta Biskupska 06-09-2013

O przyczynach kobiecej ignorancji dotyczącej własnego zdrowia i jak można zapobiec ryzyku zachorowania na nowotwory rozmawiamy z lekarzem medycyny, radiologiem ze specjalnością tomografii komputerowej rezonansu magnetycznego piersi Ewą Maciejewska z łódzkiej Kliniki Salve Medica.

Jak wynika z raportu Ministerstwa Zdrowia, w Polsce badania mammograficzne wciąż nie są zbyt popularne. Mimo że są bezpłatne w grupie wiekowej 50–69 lat, frekwencja podczas badań przesiewowych jest niska – w skali kraju wynosi około 40 procent. Zdaniem wielu ekspertów sprawia to, że rak piersi w Polsce nadal wykrywany jest zbyt późno, a jego leczenie jest trudniejsze i bardziej kosztowne.

Z budżetu państwa na profilaktykę prokobiecą przekazywane są ogromne kwoty, dlaczego jest ona tak ważna i kto się kwalifikuje na bezpłatne badania?
Rak piersi jest jednym z najważniejszych problemów zdrowotnych u kobiet w Polsce. Z danych statystycznych wynika, że co 14 Polka zachoruje na raka piersi w ciągu swojego życia. Profilaktyka nie chroni nas przed zachorowaniem na nowotwór złośliwy. Jej zadaniem jest wykrycie nowotworu w jak najwcześniejszym stadium zaawansowania klinicznego, co daje gwarancję najlepszych wyników leczenia. Obecnie przesiewowe badania mammograficzne pozwalają na wykrycie raka zanim można go rozpoznać badaniem palpacyjnym. Dlatego też bardzo trafne jest określenie „profilaktyka wczesnego wykrywania raka piersi”. Badania bezpłatne, finansowane przez budżet państwa są kierowane do kobiet w wieku 50–69 lat (roczniki 1944–1963), które ostatnią mammografię miały wykonaną nie krócej niż dwa lata temu. Jest to grupa kobiet w wieku około- i pomenopauzalnym, a więc najbardziej narażonych na wystąpienie nowotworu. Około 2/3 wszystkich raków sutka stwierdza się u kobiet po 50. roku życia.


Polki uprawnione do badań profilaktycznych ciągle niechętnie się na nie zgłaszają. Dlatego pewnie kiepsko wypadamy na tle Europejek i kobiet na świecie. Czy możemy to porównać, i w jaki sposób tamtejsze służby zdrowia mobilizują kobiety do badań?
Liczba kobiet zgłaszających się na badania profilaktyczne w Polsce nie jest zadowalająca. W porównaniu z innymi krajami Europy i USA plasujemy się na średnim poziomie. W Europie i USA stwierdzono, że bardzo skuteczne wyniki dotyczące leczenia nowotworów złośliwych przynoszą narodowe programy walki z rakiem. Programy te są finansowane z budżetu państwa i obejmują nie tylko badania przesiewowe, lecz również szeroko zakrojone działania edukacyjne zarówno w odniesieniu do społeczeństwa, jak i kadry medycznej. W Polsce pomimo wdrożenia licznych akcji profilaktyczno-informacyjnych świadomość konieczności wykonywania okresowych badań profilaktycznych jest niska. Kobiety często rezygnują z wykonania badania mammograficznego, chcąc uniknąć bólu piersi spowodowanego przez ucisk aparatu lub ze strachu przed wynikami badania. Poza tym badania profilaktyczne często prowadzone są na terenie szpitala, co u wielu osób wytwarza barierę strachu. Szpital jest miejscem do prowadzenia specjalistycznej diagnostyki i leczenia, często walki o życie pacjenta. Prowadzenie badań profilaktycznych w ośrodkach pozaszpitalnych jest z natury kierowane do ludzi zdrowych i w takich ośrodkach powinny się głównie odbywać badania skriningowe.


Wróćmy teraz na nasze podwórko. Do kogo skierowany jest program „Łączy Nas Kobiecość”, i przed czym może uchronić nas badanie profilaktyczne?
Zbliża się październik, który jest międzynarodowym miesiącem walki z rakiem piersi. 15 października nastąpi inauguracja drugiej edycji programu „Łączy Nas Kobiecość”, odbywającego się w ramach Regionalnego Programu Województwa Łódzkiego. Program „Łączy Nas Kobiecość” jest skierowany do kobiet w wieku 50–69 lat, i one kwalifikują się na badania bezpłatne, ale również do wszystkich pozostałych, dla których podczas akcji obniżono o 30 proc. cenę badań mammograficznych, USG, badań genetycznych. Szczególnie zachęcam, by z tej możliwości skorzystały panie będące w grupie ryzyka, to znaczy te, u których w żeńskiej linii rodziny były przypadki zachorowania na raka piersi. Mogą one wykonać badania genetyczne, mammografię, USG oraz skorzystać z porady lekarza onkologa. Bardzo ważna jest samoświadomość kobiet, że badanie profilaktyczne nie chroni przed zachorowaniem na raka. Pozwala jednak na wykrycie nowotworu we wczesnym stopniu zaawansowania, co umożliwia wdrożenie mniej radykalnych i inwazyjnych metod leczenia oraz zwiększenie ich skuteczności.

Do bezpłatnych badań uprawnione są tylko panie po przekroczeniu pewnego wieku (50–69 lat). Co zatem z młodymi kobietami, jakie badania mogą wykonać w ramach profilaktyki raka piersi? Czy badania są odpłatne, i od kogo można dostać skierowanie?
U kobiet nieobjętych programem skriningowym, i tych poniżej 50. roku życia, bezpłatne badania mammograficzne oraz badania USG piersi wykonywane są na podstawie skierowania najczęściej od ginekologa lub onkologa, pracującego w ramach umowy z NFZ. Kobiety do 40. roku życia, które nie mają niepokojących objawów i dolegliwości piersi oraz nie są w grupie ryzyka zachorowalności na raka piersi, nie muszą wykonywać badań przesiewowych. Badanie mammograficzne w tej grupie wieku można wykonać tylko w przypadku zalecenia przez lekarza onkologa.

Na czym właściwie polega badanie mammograficzne? Gdzie można i kiedy powinnyśmy je wykonać? Co dają badania w technologii cyfrowej?
Mammografia jest metodą diagnostyczną, w której do oceny piersi wykorzystywane jest tzw. miękkie promieniowanie RTG. Obecna technologia pozwala na otrzymanie doskonałych obrazów przy użyciu bardzo niskiej dawki promieniowania, nieporównanie mniejszej niż chociażby 20 lat temu. Wdrożenie technologii cyfrowej pozwoliło na uzyskanie bardziej czytelnych, a tym samym dokładniejszych diagnostycznych obrazów mammograficznych, co daje lekarzom radiologom możliwość ich dogłębnej oceny.

Czy są jakieś szczególne zalecenia, jeśli chodzi o wykonanie badań mammograficznych?
U kobiet miesiączkujących zaleca się mammografię w pierwszym tygodniu po miesiączce. W tej fazie cyklu piersi są mniej napięte (mniej obrzęknięte), co zmniejsza nieprzyjemne uczucie przy wykonaniu ucisku piersi.

Proszę wyjaśnić krok po kroku, jak przebiega badanie mammograficzne i jak się do niego przygotować?
Badanie MM (mammograficzne) nie wymaga specjalnego przygotowania. Natomiast przed wykonaniem zdjęć pacjentka wypełnia ankietę, z którą potem zapoznaje się lekarz opisujący badanie. Podczas badania kobieta jest rozebrana do pasa. Wokół bioder technik wykonujący badanie zakłada pacjentce fartuch ołowiowy, chroniący narządy miednicy przed napromieniowaniem. Technik układa pierś pomiędzy dwiema płytkami, uciskając ją, co ma na celu uzyskanie jak najlepszego rozprojektowania struktur i wyeliminowanie artefaktów ruchowych. Zdjęcia każdej piersi z osobna wykonywane są w dwóch projekcjach. Po wykonanym badaniu pacjentka jest informowana o terminie i sposobie otrzymania wyniku. Na wyniki badań w zależności od ośrodka, w którym są wykonywane, trzeba czekać 3 do 7 dni. Wyniki odbieramy osobiście lub może to zrobić inna osoba upoważniona pisemnie.


Poskromić strach

źródło: RossNet.pl, Jolanta Biskupska 11-09-2013

Rak piersi stanowi jeden z najważniejszych problemów zdrowotnych kobiet w Polsce. Statystki medyczne wskazują na tendencje wzrostową zachorowalności wśród Polek. I niestety nowotwory złośliwe są główną przyczyną zgonów kobiet do 65. roku życia, a rak piersi pierwszą przyczyną śmierci pań w wieku 40–55 lat.
Strach i krążące mity powstrzymują wiele z nas przed wykonaniem badań profilaktycznych. Ze strachem każda musi poradzić sobie sama, ale z mitami na ten temat rozprawi się dr n. med. chirurg-onkolog Łukasz Rajchert z Kliniki Salve Medica.

Zbyt dojrzały wiek stanowi barierę dostępności do badań profilaktycznych.
Mit: Nic bardziej mylnego. Program profilaktyczny został skonstruowany dla kobiet w wieku 50–69 lat, ale nie oznacza to, że pozostałe kobiety będą bez opieki. Kobiety po 69. roku życia również mogą korzystać z badań profilaktycznych, takich jak np. mammografia. Potrzebne jest do tego skierowanie od lekarza prowadzącego, co uprawnia do bezpłatnego badania. Kobiety przed 50. rokiem życia również mogą wykonywać mammografię na podstawie powyższych wskazań. Lekarze rekomendują wykonywanie mammografii po 40. roku życia.

Badanie mammograficzne można wykonać tylko raz na 2 lata.
Mit: Badanie wykonywane raz na 2 lata przysługuje bezpłatnie według programu, co oznacza, że raz na 2 lata dla większości kobiet w tym wieku wystarczy do właściwej diagnozy. Nie wiąże się ten okres z przeciwwskazaniami wynikających z dawki promieniowania. Oczywiście, lekarz z poradni onkologicznej lub pierwszego kontaktu, może zalecić częstsze wykonywanie mammografii w uzasadnionych przypadkach.

Właściwa diagnostyka.
Prawda: Kobieta w wieku 50–69 lat może zgłosić się na profilaktyczne badanie mammograficzne, ponadto warto zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu lub poradni onkologicznej, gdzie lekarz dokona uzupełniającego badania klinicznego, czyli badania palpacyjnego i wywiadu, przy czym może zalecić uzupełniająco badanie USG, ewentualnie rezonansu piersi. Bardzo ważne jest, że każda kobieta może zgłosić się bez skierowania do poradni onkologicznej! Bezpłatnie! Lekarz onkolog zaleci indywidualną, właściwą diagnostykę. Dobra diagnostyka polega na kompleksowości. Nie wystarczy sama mammografia lub USG, czy samobadanie… Wszystkie te badania należy dostosować do wieku i indywidualnych uwarunkowań.

Dziedziczenie nowotworów.
Mit: Nie dziedziczy się konkretnego nowotworu, ale dziedziczy się skłonność do ich powstawania. Jeśli matka zachoruje na nowotwór piersi, nie oznacza to, że córka zachoruje na ten nowotwór. Dziedziczy się predyspozycje do zachorowania na nowotwory, a nie konkretny rodzaj. Na przykład kobiety z mutacją genu BRCA1 w 80 proc. zapadają na raka piersi, a w 65 proc. na raka jajnika. Natomiast kobiety z mutacją genu BRCA2 w 60 proc. mogą zachorować na raka sutka, a w 40–50 proc. na raka jajnika.

Zbyt częste badania mammograficzne mogą wywołać nowotwór.
Cześć komórek w naszych organizmach po napromieniowaniu może ulec szybszemu wzrostowi, dlatego specjaliści z Wielkiej Brytanii i USA wykonują wstępne prace badawcze na temat wpływu promieniowania X podczas częstych mammografii. Badania naukowe w tym zakresie pokazują, że procent wykrytych zmian u kobiet podczas mammografii jest nieporównanie wyższy od liczby kobiet, u których promieniowanie mogło spowodować wystąpienie nowotworu, stąd tego typu obawy nie powinny mieć najmniejszego wpływu na decyzje kobiet o słuszności wykonywania profilaktycznych badań. Przedstawianie niekorzystnej statystyki w tym zakresie może jedynie zaszkodzić szybkiej i właściwej diagnostyce, co może skutkować brakiem wczesnej diagnozy.

Sama mammografia nie wystarcza.
Prawda: Dlatego w ramach profilaktyki NFZ kobiety w wieku 50–69 lat mogą wykonać bezpłatnie mammografię, ale uzupełniająco powinny wykonać USG piersi. W związku z tym należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu, który zobowiązany jest udzielić informacji, wydać skierowanie i doradzić do jakiego lekarza specjalisty należy się udać. Poza tym, jeśli panie cokolwiek zaniepokoi w obrębie piersi, należy bez skierowania zgłosić się do poradni onkologicznej.

Lekarz może nie zauważyć zmiany podczas oceny badań mammograficznych.
Nieprawda. Wynik po badaniu mammograficznych w ramach przesiewowych badań mammograficznych zawiera jedynie informację czy dana kobieta jest zdrowa lub też zagrożona nowotworem złośliwym. Program zakłada wskazanie kobiet, u których wystąpił nowotwór złośliwy w możliwie najwcześniejszym stadium (nie dającym żadnych objawów), dlatego otrzymywany wynik zawiera jedynie informacje, że nie wykryto zmian, lub wykryta zmiana wymaga dalszych badań w celu wykluczenia nowotworu złośliwego.

Błędne nazewnictwo.
Nowotwory dzielą się na łagodne i złośliwe. Do tej drugiej grupy zaliczamy raki, mięsaki i chłoniaki. Dlatego jeśli ktoś mówi, że ma raka, oznacza to, że zmiana jest złośliwa, ale nie oznacza, że nie da się z tej choroby wyjść obronną ręką. Hasło "guz" lub "nowotwór" nie zawsze oznacza raka , czy inną formę nowotworu złośliwego.

Mammografy w mammobusach są zużyty lub złej jakości.
Mit: Przed laty, kiedy program profilaktyki startował, stan techniczny mammografów na pokładzie mammobusów pozostawiał wiele do życzenia. W pracowniach stacjonarnych i mammobusach należących do Salve Medica i Medica mamy wszędzie ten sam sprzęt mammograficzny, który wykonuje badanie w najnowszej technologii cyfrowej, który zapewnia minimalną dawkę promieniowania porównywalną z dawką przejmowaną podczas prześwietlenia zęba.

Mężczyźni nie chorują na raka piersi.
Mit: Choć faktycznie niewielu z nich, jedynie około 1 proc. populacji mężczyzn może zapaść na raka piersi, ale w porównaniu z kobietami jest to bardzo nieliczna grupa mężczyzn.

Badanie mammograficzne jest bardzo bolesne.
Mit: Kobiety po 50. roku życia często narzekają na bolesność piersi. Niestety, podczas mammografii należy ucisnąć piersi, w związku z tym z pewnością nie należy to badanie do przyjemnych. Natomiast dla większości kobiet ucisk ten jest do zaakceptowania i nazywany jest dyskomfortem, dla znikomej grupy pań wiąże się z odczuwalnym bólem. Ucisk podczas badania jest konieczny do tego, aby powstałe podczas badania zdjęcia obrazowały dokładnie całą strukturę piersi. Dzięki temu lekarze mogą postawić właściwą diagnozę. W sytuacji wyjątkowej tkliwości piersi należy badanie wykonywać czwartego lub piątego dnia cyklu krwawienia miesięcznego lub przyjąć lek przeciwbólowy około 30 minut przed samym badaniem, aby kobiety z bardzo niskim progiem odczuwania bólu, bez zbędnego stresu mogły przejść przez to badanie.


Najczęściej występujące nowotwory u kobiet
dr n. med. Wioletta Łaszczewska - onkolog

Z najnowszych danych epidemiologicznych wynika, że w 2010 r. liczba zgłoszonych zachorowań na nowotwór u kobiet przekroczyła liczbę zachorowań u mężczyzn. W Polsce żyje blisko 360 tys. osób z chorobą nowotworową, rozpoznaną w ciągu ostatnich pięciu lat. W 2010 r. Krajowy Rejestr Nowotworów otrzymał informacje o 140 tys. pierwszorazowych zgłoszeniach, nowotworów złośliwych. Na każe 100 tys. polskiej populacji przypada 365 zachorowań z powodu nowotworów złośliwych. W 2010 r. liczba zgonów z powodu nowotworów złośliwych wśród mężczyzn wynosiła około 52 tys., a wśród kobiet - około 41 tys. Na każde 100 tys. polskiej populacji przypadają 132 zgony z tego powodu.

Kobiety najczęściej chorują na raka:
  • piersi 23 %,
  • jelita grubego 10 %,
  • płuca 9 %,
  • trzonu macicy 7 %,
  • jajnika 5 %,
  • szyjki macicy 4 %.
Najczęstszą przyczyną zgonów u obu płci są nowotwory płuca, które w populacji kobiet wyprzedziły w tym zakresie nowotwory piersi. W większości przypadków wczesna diagnoza i wczesne leczenie pozwalają na całkowite wyleczenie z nowotworu i powrót do normalnego życia.

Profilaktyka wybranych nowotworów

Rak piersi
Podstawową profilaktyką jaką kobiety mogą wykonać same jest samokontrola piersi, stosowana regularnie jeden raz w miesiącu, zawsze tego samego dnia.
Przy każdej wizycie u lekarza rodzinnego, ginekologa czy też onkologa lekarz powinien przeprowadzić badanie kliniczne (palpacyjne) piersi.
Pierwsze badanie mammograficzne zaleca się w wieku: 35 – 40 lat, a kolejne zgodnie z zaleceniem lekarza. Kobiety w wieku od 50 do 69 roku życia, które nie chorowały na nowotwór piersi powinny regularnie uczestniczyć w profilaktycznych badaniach mammograficznych wykonywanych co dwa lata.
Ryzyko zachorowania wzrasta po 50 roku życia. Dlatego program wczesnego wykrywania raka piersi adresowany jest do kobiet w wieku 50-69 lat, które nie korzystały z badania mammograficznego w ciągu ostatnich 24 miesięcy oraz do tych, które otrzymały pisemne wskazanie do wykonania ponownego badania mammograficznego po upływie 12 miesięcy.

Rak szyjki macicy
Szczepienie przeciwko wirusowi HPV, daje uodpornienie na zakażenie wirusem, czyli jest ochroną przed zachorowaniem na raka szyjki macicy. Najlepszy efekt daje szczepienie dziewczynek od 11 roku życia, ale kobiety w każdym wieku mogą się poddać takim szczepieniom.
Kobiety nie odczuwające żadnych dolegliwości ze strony narządu rodnego powinny zgłaszać się na okresowe badania kontrolne u ginekologa 1 raz w roku. Wszelkie dolegliwości ze strony narządu rodnego powinny być zgłaszane lekarzowi natychmiast nawet przed upływem terminu wizyty kontrolnej.
Program profilaktyki raka szyjki macicy adresowany jest do kobiet w wieku 25-59 lat, które nie wykonały badania cytologicznego w ciągu ostatnich 3 lat. U kobiet obciążonych czynnikami ryzyka cytologia powinna być wykonywana co 12 miesięcy. Profilaktyczne badanie cytologiczne można wykonać w każdym gabinecie ginekologicznym, który udziela świadczeń w ramach umowy z NFZ.

Rak jelita grubego
Kobiety nie odczuwające żadnych dolegliwości ze strony układu pokarmowego/jelita grubego powinny zgłaszać się na okresowe badania kontrolne u lekarza rodzinnego. Dolegliwości takie jak krew w kale, zaparcia, krwawienie z odbytu, a także ból dolnej części brzucha powinny być zgłaszane natychmiast, lekarzowi pierwszego kontaktu.
Na badania kolonoskopii mogą zgłaszać się osoby w wieku 50-65 lat, które nie mają objawów klinicznych sugerujących istnienie raka jelita grubego.

Rak płuca
Stwierdzono, że główną przyczyną jego powstawania jest palenie tytoniu. Podstawową profilaktyką, jest więc nie dopuszczenie do rozpoczęcia palenia, bądź też zaprzestanie palenia papierosów. Kobiety nie odczuwające żadnych dolegliwości ze strony układu oddechowego powinny zgłaszać się na okresowe badania kontrolne u lekarza rodzinnego regularnie.
Dolegliwości takie jak uporczywy kaszel, plwocina zawierająca krew, świszczący oddech, obrzęk twarzy lub szyi powinny być zgłaszane natychmiast lekarzowi pierwszego kontaktu.

Nowotwory skóry
Dzięki promieniom słonecznym mamy piękną opaleniznę. Opalając się na słońcu, czy w solarium wystawiamy się na działanie promieni ultrafioletowych. W nadmiernej dawce mogą spowodować wystąpienie nowotworu złośliwego skóry – czerniaka, a także częstszych, choć mniej agresywnych nowotworów jak rak płaskonabłonkowy i podstawnokomórkowy.
Musimy pamiętać, że promienie UV osłabiają zdolność skóry do regeneracji. Przesuszają ją, a także przyspieszają proces starzenia. Wskazane są regularne wizyty kontrolne u lekarza dermatologa i onkologa a objawy takie jak powiększenie znamion, zmiana charakteru, czy też barwy zmian powinny powodować zgłoszenie się do dermatologa lub onkologa natychmiast.

Czynniki wpływające na powstawanie i rozwój nowotworu
Istnieją antyrakowe składniki pokarmowe zawarte przede wszystkim w owocach i warzywach, które znacząco redukują ryzyko rozwoju komórek nowotworowych. Równocześnie inne składniki żywności mogą przyspieszać te mechanizmy. Właściwa dieta antyrakowa to podstawa naszej obrony w kontekście profilaktyki przeciwnowotworowej.

Kwestią zasadniczą dla osób zdrowych jest przestrzeganie profilaktyki przeciwnowotworowej czyli świadomy, prozdrowotny i aktywny tryb życia. Kobiety szczególnie powinny dbać o ogólny stan zdrowia! Ludzie z dobrą kondycją psycho-fizyczną rzadziej zapadają na różne choroby, w tym także na choroby nowotworowe.


Budowa i fizjologia piersi
dr n. med. Teresa Gabryniak - radiolog

Budowa piersi
Piersi zbudowane są z trzech rodzajów tkanek: gruczołowej (zawierającej płaty i przewody mleczne), tkanki łącznej (mającej funkcję podporową) oraz tkanki tłuszczowej (w której "zatopione" są poprzednie struktury, stanowi o kształcie i wielkości piersi). Dlatego prawidłowa pierś nie jest idealnie jednorodna. Można w niej wyczuć zgrubienia, wałeczki i inne nierówności.
Na brodawce sutkowej uchodzą przewody mleczne. Kształt brodawki sutkowej może być płaski, stożkowaty lub cylindryczny. Wciągnięcie brodawki sutkowej w jednej lub w obu piersiach, widoczne niekiedy od okresu dojrzewania, nie musi być objawem choroby. Jednakże brodawka sutkowa, która uległa wciągnięciu w wieku dojrzałym może być objawem raka piersi i powinna skłonić kobietę do natychmiastowej wizyty u lekarza.
Idealnie symetryczne piersi są rzadkim zjawiskiem u kobiet. Większość kobiet ma minimalnie asymetryczne piersi, a u kilku procent kobiet różnica ta jest bardzo wyraźna.

Zmiany fizjologiczne w piersiach spowodowane hormonami
Gruczoły piersiowe zawierają miliony receptorów reagujących na hormony – estrogen i progesteron. W okresie dojrzewania pod wpływem hormonów, piersi zmieniają wielkość i kształt.
W okresie płodności kobiety, piersi podlegają cały czas zmianom hormonalnym wraz z cyklem miesiączkowym. W pierwszej połowie cyklu piersi są miękkie i niebolesne. W drugiej połowie cyklu w organizmie kobiety, zatrzymywana jest woda co powoduje, że piersi nabrzmiewają, są wrażliwe na dotyk i bolesne.
W czasie ciąży tkanki piersi rozrastają się i przygotowują do okresu laktacji. W okresie okołomenopauzalnym, wraz z fizjologicznym spadkiem poziomu hormonów dochodzi do zaniku tkanki gruczołowej, piersi tracą sprężystość, chyba że kobieta rozpocznie hormonalną terapię zastępczą.

Łagodne zmiany w piersiach

Ból piersi
Dolegliwości bólowe piersi, są jedną z częstszych przyczyn zgłaszania się kobiet na badanie do lekarza. Bólowi bardzo często towarzyszy lęk, że jego przyczyną może być rak. W rzeczywistości ból sutka jest rzadkim objawem raka sutka. Najczęściej ból sutka związany jest z cyklem miesiączkowym, ze zmianami hormonalnymi w organizmie kobiety i wrażliwością tkanek sutka, dotyczy to zazwyczaj tylko jednej piersi. Intensywność bólu zależy od indywidualnej wrażliwości kobiety – może być minimalna lub tak duża, że uniemożliwia codzienne funkcjonowanie lub noszenie bielizny. Rzadziej ból sutka ma charakter związany z chorobą kręgosłupa lub ściany klatki piersiowej.

Łagodne guzki piersi
Większość wyczuwalnych palpacyjnie guzków i zgrubień w piersiach to niegroźne zmiany, będące odmianą stanu prawidłowego i nie mają charakteru chorobowego. Do najczęstszych zmian o tym charakterze należą włókniakogruczolaki i torbiele piersi. Jednak do postawienia prawidłowego rozpoznania, konieczne jest wykonanie badań lekarskich.

Włókniakogruczolaki
Zmiana o typie włókniakogruczolaka jest typowa dla młodych kobiet – zwykle rozpoznawana jest u nastolatek i 20-latek, ale może wystąpić także w późniejszym wieku. Niekiedy włókniakogruczolaki mogą występować rodzinnie i być mnogie. Wielkość zmian jest zwykle od kilku milimetrów do kilku centymetrów. Najczęściej położone są w okolicy brodawki sutkowej, są gładkie, twarde, o wyraźnych granicach, przesuwalne względem otaczających tkanek. Jednak każdy przypadek musi być potwierdzony badaniem USG, mammograficznym i/lub biopsją cienkoigłową.

Torbiele
Torbiele piersi najczęściej występują u kobiet między 30 a 50 r. ż, choć mogą pojawiać się także w każdym innym okresie życia. Zaliczane są do zmian łagodnych i powstają wskutek znacznego rozszerzenia przewodów mlekowych i nagromadzenia płynu. Są gładkie, twarde, przesuwalne, mogą pojawiać się bardzo szybko i znikać, często bywają mnogie. Do postawienia rozpoznania konieczne jest wykonanie badania USG, a niekiedy również biopsji.

Jak rozpoznać zmiany patologiczne w piersiach?
Ponad 80 proc. guzków i zgrubień wykrywanych w piersiach podczas samobadania jest zmianami łagodnymi. Większość zgrubień, które wyczuwamy palcami, wiąże się z prawidłowym rozwojem piersi i fizjologicznymi zmianami, którym podlegają kobiety (okres dojrzewania, aktywności płciowej, ciąży, karmienia i menopauzy). W każdym okresie pojawiają się inne fizjologiczne zmiany w piersiach. Dlatego każda kobieta powinna "nauczyć się " swoich piersi - nauczyć się je badać i wiedzieć jakie zmiany mogą w nich następować.
Niekiedy granica między łagodnymi zgrubieniami, guzkami a nowotworami może być delikatna. Dlatego badanie piersi musi stać się nawykiem i być systematycznie powtarzane – najlepiej badać się raz w miesiącu, między szóstym a dziewiątym dniem cyklu.
Oczywiście samobadanie nie zwalnia z regularnego wykonywania badań diagnostycznych – USG i mammografii. Średnica guzka u kobiet, które regularnie wykonują samobadanie piersi jest około 15mm, a u kobiet, które nigdy nie badają swoich piersi 40mm!
Oczywisty jest fakt, że im mniejszy jest guzek w momencie rozpoznania, tym większa szansa na wyleczenie. Dlatego bardzo ważne jest samobadanie piersi i "nauczenie się" ich struktury.

Rak piersi – Czy można przewidzieć, która z nas zachoruje?
dr n. med. Małgorzata Kubasiewicz - radiolog

W 2010 r. w Polsce wykryto 15 784 przypadków raka piersi u kobiet, ale na raka piersi chorują też mężczyźni, u których w 2010 r. stwierdzono 107 przypadków tego nowotworu. Zdecydowana większość (81,8 %) chorujących kobiet w momencie rozpoznania ma więcej niż 50 lat; najczęściej są one już po menopauzie, która w Europie występuje z reguły u osób w wieku 45 – 55 lat.

Jakie są czynniki ryzyka raka piersi?
Wszystko, co zwiększa ryzyko zachorowania na daną chorobę nazywa się czynnikiem ryzyka. Różne nowotwory mają różne czynniki ryzyka. Także w przypadku raka piersi wyodrębniono grupę czynników, które mogą zwiększyć prawdopodobieństwo zachorowania u danej kobiety. Przy czym, należy jednak pamiętać, że nawet jeśli masz jeden lub więcej z wymienionych poniżej czynników ryzyka, to nie znaczy, że na pewno zachorujesz na raka piersi. Czynnik ryzyka oznacza zwiększenie prawdopodobieństwa, czyli większą szansę zachorowania, ale nie stanowi co do tego 100% pewności. Na podstawie dotychczas przeprowadzonych badań naukowych uważa się, że czynnikami ryzyka raka piersi są:

Płeć
W przeważającej większości na raka piersi chorują kobiety, ale mężczyzna może także zachorować - w 2010 r. w Polsce stwierdzono 107 przypadków tego nowotworu u mężczyzn.

Starzenie się
Podobnie jak w przypadku większości nowotworów, ryzyko zachorowania na raka piersi wzrasta wraz z wiekiem kobiety. W uproszczeniu można powiedzieć, że z wiekiem komórki w naszym ciele mieli więcej szans do błędów podczas ich podziałów. Dlatego tak ważne jest, aby skorzystać z zaproszenia na badanie mammograficzne kiedy tylko osiągniemy wiek, w którym obejmie nas program badań przesiewowych raka piersi. W Polsce program profilaktycznych badań przesiewowych NFZ zapewnia bezpłatne wykonanie mammografii dla wszystkich kobiet w wieku pomiędzy 50 i 69 lat.

Historia rodzinna
Jeżeli Twoja matka lub siostra chorowały na raka piersi, w przybliżeniu masz dwukrotnie większe prawdopodobieństwo zachorowania na ten rodzaj nowotworu niż przeciętna kobieta w Twoim kraju. Ale jednocześnie, u więcej niż 8 na 10 kobiet, które mają bliskiego krewnego z rakiem piersi – choroba ta nigdy nie rozwinie się. W porównaniu do ryzyka w populacji ogólnej, istotny wzrost ryzyka zachorowania na raka piersi występuje u kobiet w których rodzinie:
  • u matki lub siostry zdiagnozowano raka piersi przed ich 40-tym rokiem życia;
  • u 2 bliskich krewnych z tej samej strony rodziny wykryto raka piersi – przy czym, co najmniej jedną z tych osób musi być matka, siostra lub córka danej kobiety;
  • u 3 bliskich krewnych zdiagnozowano raka piersi, niezależnie od ich wieku;
  • ojciec lub brat chorowali na raka piersi, niezależnie w jakim wieku;
  • matka lub siostra miały raka piersi w obu piersiach – przy czym, najpierw przed ukończeniem 50 r. ż.;
  • u 1 bliskiego krewnego wystąpił rak jajnika i u 1 rak piersi, rozpoznane w dowolnym wieku – ale co najmniej jednym z tych krewnych musi być matka, siostra lub córka danej kobiety.
Krewni, u których wystąpił nowotwór muszą pochodzić z tej samej strony rodziny (zarówno ze strony matki lub ze strony ojca); bliscy krewni oznacza rodzica, brata lub siostrę, dziecko, dziadka, siostrzeńca lub siostrzenicę. To są tylko zasadnicze wskazówki. Dopiero zespół specjalistów po szczegółowej analizie danych, w tym czynników indywidualnych - może próbować określić ryzyko zachorowania na raka piersi u danej osoby.

Geny raka piersi
Jeśli w Twojej najbliższej rodzinie wielu jej członków chorowało na raka piersi, to może wynikać z obecności u nich i przekazywania następnym pokoleniom genów BRCA1 i BRCA2, które zwiększają ryzyko zachorowania na ten rodzaj nowotworu. Ryzyko zachorowania na raka piersi w wieku lat 80, jeśli masz jeden z tych zmutowanych genów wynosi od 45 do 90%. Posiadanie jednego z tych wadliwych genów oznacza, że dana osoba jest bardziej narażona na zachorowania na raka piersi niż ta która nie ma takiego genu. Ale to nie jest nadal pewność. Pamiętaj , że większość raków piersi jest dziełem przypadku. Tylko około 5% do 10% przypadków zachorowań na raka piersi w populacji to zachorowania będące skutkiem dziedziczenia tzw. genów raka piersi. Warto też wiedzieć, że im starsi byli Twoi krewni, gdy zachorowali i Ty kiedy wykryto u Ciebie raka piersi, tym mniej prawdopodobne, że dziedziczenie genetyczne było tego bezpośrednią przyczyną zachorowania.

Hormonalna terapia zastępcza (HRT)
W 2003 r. naukowcy z Cancer Research w Wlk. Brytanii przeanalizowali związek między hormonalną terapią zastępczą (HTZ), a ryzykiem zachorowania na raka piersi u ponad miliona kobiet. Wykazano w nim, że HTZ zwiększa ryzyko raka piersi u kobiet, u których stosowana była 5 lat i więcej. Szacuje się, że ponad 3 z 100 raków piersi u kobiet w Wielkiej Brytanii w 2010 roku były związane z HTZ. Dotyczy to około 1530 przypadków na prawie 50 000 zachorowań na raka piersi w Wlk. Brytanii rocznie. Ponieważ jednak, HTZ może mieć pewne korzyści dla zdrowia kobiety w okresie menopauzy, należy z lekarzem na temat korzyści i zagrożeń w swojej indywidualnej sytuacji.

Pigułka antykoncepcyjna
Nie stwierdzono, aby tabletki antykoncepcyjne w okresie ich przyjmowania w istotny sposób zwiększały ryzyko zachorowania na raka piersi. Niewielki wzrost ryzyka odnotowany w kilku badaniach, po 10 latach od odstawienia tabletek cofał się całkowicie. Poza tym, antykoncepcję stosują najczęściej nastolatki i młode kobiety – w grupach wiekowych kiedy nowotwór występuje z zasady bardzo rzadko; tak więc, problem nie jest traktowany jako epidemiologicznie ważny. Rodzenie dzieci Kobiety, które urodziły, mają nieco mniejsze ryzyko zachorowania na raka piersi niż kobiety, które nie mają dzieci. Ponadto, ryzyko to zmniejsza się wraz ze wzrostem liczby porodów. Twój wiek, kiedy masz swoje pierwsze dziecko, ma także wpływ. Im jesteś młodsza przy pierwszym porodzie, tym niższe ryzyko.

Pierwsza menstruacja i menopauza
W niektórych badaniach wykazano, że u kobiet, u których pierwsza miesiączka pojawiła się we wcześniejszym wieku niż przeciętnie w danej populacji odnotowuje się częstsze zachorowania na raka piersi niż u pozostałych. Podobna tendencja wystąpiła w odniesieniu do tzw. późnej menopauzy. Grupa etniczna Badania statystyczne w Ameryce i Anglii wykazały, że białe kobiety mają większe ryzyko zachorowania na raka piersi, niż kobiety z innych grup etnicznych. Jest to co najprawdopodobniej spowodowane czynnikami stylu życia. Poprzedni rak piersi Kobieta, która miała raka piersi ma zwiększone ryzyko pojawienia się tego nowotworu w drugiej piersi. Dlatego regularna kontrola i opieka lekarza specjalisty musi być przypisana na stałe do stylu życia po chorobie. Przedinwazyjny rak piersi DCIS Kiedy komórki raka piersi znajdują się tylko w obrębie przewodów mlecznych, nie rozprzestrzeniając się jeszcze do otaczających tkanek piersi mówimy o raku piersi przedinwazyjnym przewodowym (DCIS). Badania pokazują, że u kobiet z rozpoznanym DCIS występuje ryzyko inwazyjnego raka piersi w tej samej lub drugiej piersi, które jest w przybliżeniu dwa razy większe niż kobiet w ogólnej populacji. Jedno z badań wykazało, że kobiety z poprzednio wykrytym rakiem piersi DCIS mają o 16% większe ryzyko zachorowania na inwazyjnego raka piersi w ciągu następnych 10 lat. Ale, pomimo to, większość kobiet z DCIS nigdy później nie zachoruje.

Łagodne choroby piersi
Istnieją 3 rodzaje łagodnych (nierakowych) chorób piersi:
  • bez rozrostu,
  • z rozrostem,
  • bez atypii z rozrostem i z atypią (rozrost atypowy)
Łagodne guzy piersi bez rozrostu nie zwiększają w ogóle ryzyka zachorowania na raka piersi. Guzy z rozrostem ale bez komórek atypowych powodują dwukrotne zwiększenie ryzyka raka piersi. Guzy z rozrostem i z atypią wiążą się, z czterokrotnie większym ryzykiem wystąpienia u danej kobiety raka piersi, niż ryzyko przeciętne w danej populacji.

Tzw. gęste piersi
W tym rozumieniu gęstość piersi oznacza strukturę wewnętrzną piersi jaka widoczna jest na zdjęciach mammograficznych. Struktura wewnętrzna piersi na mammografii może być niemal transparentna (pierś stłuszczała) albo zamazana (pierś gruczołowa), i odpowiednio może być mieszaniną obu wymienionych. Przegląd dużej grupy badań naukowych (meta analiza) wykazał, że kobiety o bardzo gęstych piersiach na mammografii miały prawie pięć razy wyższe ryzyko zachorowania na raka piersi niż kobiety o najniższej gęstości. Potwierdzałoby to założenie, iż gęsta struktura piersi na mammografii odzwierciedla większą liczbę komórek gruczołowych i tkanki łącznej.

Spożycie alkoholu i palenia
Badania nad związkiem między piciem alkoholu i ryzykiem raka piersi wykazały, że picie więcej niż 1 małego kieliszka wina dziennie, zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi o 7% do 12% przy każdej dodatkowej jednostce alkoholu dziennie. Co do palenia papierosów to nie ma wystarczających dowodów, że palenie może być związane z rakiem piersi; u kobiet, które rozpoczęły palenie przed ukończeniem 20 lat lub przed narodzinami ich pierwszego dziecka – nie zaobserwowano takiego związku.

Twoja waga
Twoja waga może wpływać na ryzyko raka piersi, z tendencją trochę zaskakującą. Jeśli miałaś nadwagę przed menopauzą, ryzyko raka piersi dla ciebie jest niższe niż średnia. Ale jeśli masz nadwagę po menopauzie, ryzyko raka piersi jest wyższe od średniej. To dlatego, że kobiety z nadwagą mają mniej owulacji niż przeciętna. Tak więc ich komórki gruczołowe w piersi są eksponowane na niższy poziom estrogenu. Ale po menopauzie, otyłość powoduje wzrost poziomu estrogenu w krwi, co może stanowić czynnik ryzyka rozwoju tego nowotworu.

Promieniowanie rentgenowskie
Ekspozycja na promieniowanie jonizujące jest znanym czynnikiem zwiększającym ryzyko zachorowania na wiele rodzajów raka. Wiele kobiet obawia się, że mammografia wykonywana w ramach badań przesiewowych piersi naraża je na promieniowanie rentgenowskie. Jednak ilość promieniowania jaką stosuje się do mammografii jest bardzo mała. Wzrost ryzyka jest niewielki w porównaniu do korzyści znalezienie i leczenia raka piersi wcześniej niż gdyby wykonywania mammografii zaprzestać. Wiele rzeczy, które robimy naraża nas na niewielkie zwyżki promieniowania jonizującego (np. lot w samolocie), ale z reguły jest to mało istotne dla naszego zdrowia i nie byłoby rozsądne , aby z tego rezygnować. Obecnie, lekarze starają się ustrzec pacjentów przed wszelką niepotrzebną ekspozycją na promieniowanie jonizujące kiedy tylko jest to możliwe.

Pracy w systemie zmianowym
Niektóre badania wykazały, że kobiety, które pracują nocnej zmiany mają niewielki wzrost ryzyka zachorowania na raka piersi. Inne badania pokazują, że spanie dłużej zmniejsza ryzyko zachorowania na raka piersi. Niektórzy badacze uważają, że mogłoby to wynikać z faktu, że krótszy okres snu obniża w organizmie poziom hormonu o nazwie melatonina.

Co możesz zrobić?
Niestety niewiele możemy zrobić w odniesieniu do większości z wymienionych tutaj zagrożeń, oprócz tego aby je poznać. Ale można być świadomym zmian w swoich piersiach i zwrócić uwagę jak ważne jest, aby uczestniczyć w badaniach przesiewowych , kiedy otrzymamy zaproszenie na mammografię.
Strona stworzona za pomocą Kreatora WWW. Copyright nazwa.pl